‘Elke politicus wordt een leugenaar.’ Een gesprek met Martin Appelo

Paul van Liempt in gesprek met psycholoog Martin Appelo over vertrouwen in de politiek. “Wie denkt dat de mens in principe deugt heeft een moeilijke week achter de rug.”

Het ‘functie elders’ debat van afgelopen vrijdag heeft de gemoederen hoog doen oplopen. Hoewel Mark Rutte voorlopig mag aanblijven als fractievoorzitter is zijn geloofwaardigheid ernstig geschaad. Wat leert ons nu deze affaire over het belang van vertrouwen in de politiek? Volgens Martin Appelo is de les helder: “Uiteindelijk corrumpeert elke vorm van macht bijna iedereen.” Deze opvatting is wat hem betreft niet pessimistisch maar simpelweg reëel. “In principe, als mensen onder druk staan, kiezen ze voor zichzelf,” voegt hij daaraan toe. Het heeft geen zin om dit feit te bestrijden. Er moet alleen rekening mee worden gehouden. “Je moet ervan uitgaan dat mensen die lang in de politiek zijn liegen.”

Niemand is volledig te vertrouwen, aldus Appelo. Dat betekent echter niet dat er geen politiek mogelijk is. Sterker nog, in de politiek is het vaak nodig om zaken te verdraaien en uit het zicht te houden. Daarom waarschuwt Appelo ervoor vertrouwen te verwarren met transparantie: “Vertrouwen en transparantie zijn totaal verschillende dingen. Als de meeste mensen transparant zouden zijn zou niemand ze meer vertrouwen.” Meer vertrouwen in de politiek wordt dan ook niet alleen bereikt door meer transparantie. Men moet überhaupt niet ‘vertrouwen’ of ‘wantrouwen’ in de politiek als zodanig. “Met de politiek kun je het eens of oneens zijn,” zegt Appelo. “ Maar alleen mensen zijn te vertrouwen of wantrouwen op basis van de congruentie tussen hun boodschap en de manier waarop ze het brengen.” Een menselijk, al te menselijk gesprek met Martin Appelo.